Actueel

roken wereldwijd (V)

roken wereldwijd (V)

In deze artikelreeks schetsen we een historisch en actueel beeld van het fenomeen tabaksgebruik in onze wereld. We presenteren feiten, cijfers en overzichten en bespreken onder meer verslavingsaspecten, de effecten van roken en het imago in verschillende landen. Dit artikel bestaat uit 8 delen.

In dit vijfde deel van het artikel kijken we naar de effecten van roken en bespreken we in het bijzonder de relatie tussen longkanker en roken.

 

deel V - gevolgen van het roken


Volgens de WHO gaat de helft van de mensen die roken uiteindelijk dood aan de directe gevolgen daarvan. In 2019 bedroeg het aantal tabaksdoden wereldwijd ruim 8 miljoen, waarvan 7 miljoen rokers en 1,2 miljoen meerokers.

De helft van alle kinderen ademt regelmatig in publieke ruimten door tabaksrook verontreinigde lucht in. Ruim 65.000 kinderen sterven jaarlijks aan de directe gevolgen van meeroken.

doodsoorzaak nummer 2

Roken is na hoge bloeddruk en nog voor suikerziekte, luchtvervuiling en obesitas doodsoorzaak nummer 2. Wereldwijd is 15% van het totaal aantal overlijdensgevallen te wijten aan roken. Dat komt neer op het gegeven dat bijna 1 op de 6 sterfgevallen het gevolg is van het direct roken van tabak of van het passief meeroken. In diverse landen in de wereld stierven zelfs 1 of meer van de 5 mensen door het gebruik van tabak, waaronder in China, Denemarken, Griekenland en Nederland. Groenland is in deze topscorer met een sterftegetal van ruim 1 op 4 als gevolg van tabaksconsumptie. Belangrijk punt is dat dat percentage in hogere leeftijdscategorieën (veel) hoger is. De sluipmoordenaar in de gedaante van het roken hanteert dan ook een incubatietijd van 30 tot 40 jaar. Positief feit is dat de absolute dodenaantallen als gevolg van het roken de laatste tientallen jaren in de meeste landen aanzienlijk zijn gedaald, hoewel dat niet geldt voor de lagere- en middelhoge inkomenslanden.

De Global Burden Disease Study (2017) geeft aan dat in deze eeuw tot 2016 inmiddels ruim 100 miljoen tabaksdoden zijn te betreuren, met een zwaartepunt in hogere inkomenslanden. Wereldwijd stierven in 2017 ruim 90 van de 100.000 mensen aan de gevolgen van roken. Enkele voorbeelden: China komt uit op 120 doden per 100.000, De Filipijnen op 140, de VS op 75 en Nederland op 88. Ter vergelijking: het aantal Coronadoden in 2020 in het relatief zwaarst getroffen land (Groot-Brittannië) bedraagt 68 per 100.000, de VS blijft steken op 43 en China telt “slechts” 0,3 Coronadoden per 100.000 inwoners. Het aantal Coronadoden vlakt af. Het aantal doden als gevolg van roken vermindert in de loop der jaren in relatieve zin (gemiddeld per inwoner) maar blijft, mede door de bevolkingsontwikkeling op een hoog niveau (in absolute aantallen geconsumeerde tabaksproducten).

roken en (long)kanker

In wetenschappelijke studies wordt overtuigend de relatie tussen roken en het ontstaan van longkanker aangetoond. Deze ziekte is ook de belangrijkste veroorzaker van sterfte onder rokers. Mensen met de diagnose longkanker zijn in 80% van de gevallen niet te genezen. Ongeveer 5% van alle mensen die roken, sterft uiteindelijk aan longkanker. Dat lijkt weinig maar naast dat longkanker een dodelijke ziekte is, is bekend dat roken in 90% van de gevallen de veroorzaker van longkanker is. Mondiaal is het verband tussen roken en longkanker duidelijk te illustreren, bijvoorbeeld door de volgende 2 figuren met elkaar in verband te brengen.

De ontwikkeling in de gemiddelde verkoop van het aantal sigaretten per inwoner van enkele gekozen landen (figuur rechts) leidt circa 20 jaar later tot eenzelfde ontwikkeling in het aantal doden als gevolg van longkanker. Overigens is de intensiteit van het roken een belangrijke factor: hoe meer en vaker iemand rookt, hoe groter de kans op en de ernst van de mogelijk te ontstane longkanker.

Wereldwijd is in 22% van de gevallen (2016) roken de veroorzaker van alle soorten kanker. Dit impliceert dat ruim 1 op de 5 wereldburgers die aan kanker sterft, dit te wijten heeft aan roken en / of meeroken. In landen met hogere inkomens is dit percentage overigens flink hoger, namelijk 28%. In Canada is zelfs 1 op de 3 mensen die aan kanker overlijdt slachtoffer van de tabaksindustrie.

packyears

De relatie tussen longkanker en roken is dus dosis gerelateerd; de duur en hoeveelheid van het roken is sterk van invloed op het ontwikkelen van de ziekte. In dit verband wordt wel de term packyears gebezigd: het aantal jaren dat iemand rookt, vermenigvuldigd met het aantal geconsumeerde pakjes per dag. Heeft iemand 30 packyears op zijn conto dan kan het zijn dat hij of zij 15 jaar lang 2 pakjes sigaretten per dag heeft gerookt. Of 30 jaar lang 1 pakje. In deze staan 1 jaar lang 2,5 pakje shag per week of 6 sigaren per dag gelijk aan 1 packyear ofwel aan 1 jaar lang gemiddeld 1 pakje sigaretten per dag roken.